Een nieuw medicijn in de strijd tegen mastceltumoren

Drs Paul van der Heijden, dierenarts, verbonden aan WHG Dierenziekenhuis Rotterdam,
Pascalweg 4, 3076 JP, Rotterdam; T 010-4925151; www.whgdierenartsen.nl

N.B.
Deze cliënten hand-out is bedoeld als ondersteuning van het consult door de dierenarts. De tekst gaat ervan uit dat uw huisdier al door de dierenarts is gezien. De adviezen in de hand-out gelden alleen voor dieren bij wie de diagnose is gesteld. De informatie dient niet als vervanging van een consult door de dierenarts! Bedenk bij het lezen dat de gezondheidssituatie van uw huisdier anders kan zijn dan in de teksten wordt beschreven. Verder worden al onze hand-outs vervaardigd aan de hand van niet alleen wetenschappelijke literatuur, maar ook van onze eigen inzichten op grond van persoonlijke ervaringen. Daarom kan de informatie voor een deel afwijken van de gangbare literatuur.

Mastceltumoren zijn de meest voorkomende vorm van huidkanker bij honden en vormen ongeveer 20% van alle huidtumoren.

Naast huidtumoren kunnen mastceltumoren ook algehele ziekteverschijnselen veroorzaken zoals vermagering, sloomheid en braken. Het is een kwaadaardige tumor die tot sterfte kan leiden.
De diagnostiek en behandeling van mastceltumoren vereist een systematische aanpak.

Voor niet operabele en recidiverende (terugkerende) mastceltumoren is sinds kort een nieuw “ wapen” op de markt is in de strijd tegen deze vervelende tumor. De eerste officieel geregistreerde anti-kanker medicijnen voor honden.
 

Figuur 1. Mastceltumor voorpoot hond

Systematische aanpak
Als een bult of huidmassa wordt ontdekt dient als eerste een biopt genomen te worden (met dunne naald of een appelboortje) om een eventuele mastceltumor aan te tonen. Aan het uiterlijk , dat sterk kan verschillen, kan een mastceltumor niet met zekerheid herkend worden.

Als het inderdaad een mastceltumor betreft moet er onderzocht  worden of er nog meer voorkomen op de huid, of de aangrenzende lymfeklieren al dan  niet vergroot zijn en kan met een echoscopie  de buik onderzocht worden op het voorkomen van eventuele uitzaaiingen.

Ook een nader bloedonderzoek moet gedaan worden of er sprake is van uitbreiding in de bloedbaan en of de patiënt gezond genoeg is voor een operatieve ingreep.

Door deze onderzoeken wordt vastgesteld in hoeverre de tumor zich heeft uitgebreid in het lichaam, wat erg belangrijk is voor de prognose op langere termijn.


Figuur 2.Cytologie mastceltumorcellen (paars).

Als de algehele conditie goed genoeg wordt bevonden, geldt als hoofdtherapie een ruime operatieve verwijdering van de huidtumor(en) met liefst 2 cm marge rond de tumor. Na de operatie dient de tumor altijd onderzocht te worden of  de tumor volledig verwijderd is en welke graad ( mate van kwaadaardigheid) de tumor is.

Dit varieert van graad1 ( lage graad), graad 2 ( intermediair) tot graad 3 (hoge graad). Hoe hoger de graad hoe minder gunstig de prognose. Ook kan nader onderzocht worden op het voorkomen van bepaalde kenmerken in de celwand en in de celkern wat belangrijk kan zijn voor inzet van medicijnen.

Als de tumor ( graad 2 en 3 ) chirurgisch niet volledig verwijderd kon /kan worden , als er uitzaaiingen zijn in de lymfeklieren of inwendige organen of als er  meerdere tumoren zijn dan moet een aanvullende behandeling gegeven worden .

Dit kan zijn bestralingstherapie, aanvullende medicijnen ( bijv. prednison), klassieke chemotherapie en\of een behandeling met een nieuwe klasse van anti-kanker medicijnen: de zgn. ‘ tyrosine kinase remmers’.

Tyrosine Kinase Receptoren
Op ieder  celoppervlak bevinden zich zogenaamde receptoren (RTK’s: Receptor Tyrosine Kinases) die geactiveerd kunnen worden door binding van groeifactoren. De RTK’s zijn normaal betrokken bij de celstofwisseling en sommige spelen een rol bij de groei van bloedvaten, wat voor een tumor essentieel om te kunnen groeien.

Figuur 3. Tyrosine kinase receptor  en binding met  groeifactor op de celwand waardoor celdeling geactiveerd wordt.

Bij kankercellen zijn de RTK’s vaak ontregeld en in hoger aantal meer aanwezig en  zorgen ze voor ongecontroleerde celgroei ( proliferatie)  en stimulatie van bloedvatgroei (angiogenese) voor de tumor.

Bij mastceltumoren is aangetoond dat 3 verschillende RTK’s een grote rol spelen bij de tumorgroei en de vorming van nieuwe bloedvaten: VEGFR, PDGFR en c-Kit.

De  nieuwe groep van anti-kankermedicijnen ( tyrosine kinase remmers) remmen  selectief de activiteit van deze drie belangrijke RTK’s die betroken zijn bij de tumorgroei, bloedvatgroei en uitzaaiing van mastceltumoren. Hierdoor stopt de tumorgroei ( stabilisatie ziekte) en wordt ook een regressie( kleiner worden) van de  tumor bereikt.

Figuur 4. Werking tyrosine kinase remmer. Door binding met de receptoren geen celgroei, bloedvatgroei en uitzaaiing.

Een groot voordeel van deze nieuwe groep van medicijnen is dat de tumorcellen selectief  het meeste worden aangepakt en niet andere normale cellen wat bij gebruik van chemotherapeutica het geval is.
Momenteel zijn er 2 medicijnen geregistreerd voor het gebruik bij mastceltumoren bij honden : Palladia® (werkzame stof toceranib ) en  Masivet® ( werkzame stof mastinib).





Figuur 5.  Masivet en Palladia tabletten.

Er is  een klein verschil in werking tussen beide medicijnen waarbij Palladia breder werkt ( remt ook de bloedvatstimulatie van tumoren) en breder inzetbaar is dan Masivet.
Het blijkt na studies van het nieuwe medicijn (Palladia) dat in bijna  60% van de gevallen binnen 6 weken  een stabilisatie van de ziekte( 12%) , kleiner worden van de tumor ( 31%) of zelfs verdwijnen van de tumor( 16%) bereikt werd.

De levenskwaliteit van de honden werd duidelijk  beter en de levensduur werd in 25% van de gevallen langer dan 6 maanden verlengd met een maximum tot nu toe van bijna 21\2 jaar.

Een andere studie (Masivet) spreekt van een gemiddelde levensduurverlenging van 300 dagen en een 35% betere overlevingstijd na 2 jaar behandelen.

Bijwerkingen
Ook dit nieuwe medicijn kan bijwerkingen veroorzaken die in het algemeen goed behandelbaar zijn mits op tijd ontdekt.

De meest geziene bijwerkingen zijn (bloedige)diarree, geen eetlust, sloomheid, braken, kreupelheid en gewichtverlies.

Op het optreden van bijwerkingen dient erg goed gelet te worden zodat op tijd de dosering aangepast kan worden.

Behandeling
In de praktijk word het medicijn via pilvorm om de dag gegeven in de bek of verstopt  in iets lekkers. Dit is een groot voordeel t.o.v. chemotherapie via infusen en injecties.

De hond dient zorgvuldig gecontroleerd te worden waarbij soms verlaging van de dosis of onderbreking van de kuur nodig is als er bijwerkingen optreden. De eerste 6 weken is wekelijkse controle noodzakelijk daarna elke 6 weken of langer naar inzicht van de dierenarts.

Goede communicatie met de eigenaar met betrekking tot signaleren van eventuele bijwerkingen is noodzakelijk.

De duur van de behandeling is afhankelijk van de reactie op de behandeling ( meten van de tumor) en is in principe levenslang als de ziekte stabiel is of er verbetering wordt bereikt.

Als de tumor niet goed reageert of er teveel last is van bijwerkingen dan is het onwaarschijnlijk dat de behandeling succesvol verloopt en dient er mee gestopt te worden.

De behandeling mag niet uitgevoerd worden bij drachtige of melkgevende teven, bij fokhonden, bij honden jonger dan 2 jaar en bij honden lichter dan 3 kg en niet bij honden met een zwak maagdarm stelsel.

Veilig hanteren
Deze medicijnen zijn niet geheel ongevaarlijk en ze dienen dan ook veilig gehanteerd te worden.

Dit houdt onder meer in dat huidcontact met tabletten, ontlasting ,urine en braaksel van behandelde honden voorkomen dient te worden.  De tabletten ( met wisselende sterkte) dienen in zijn geheel te worden toegediend en mogen niet gebroken worden. Het beste is plastic handschoenen aan te trekken en goed de handen met water en zeep na te spoelen na gebruik of opruimen van braaksel,urine en ontlasting of contact met de medicijnen.
Zwangere vrouwen en kinderen mogen liever niet  in contact met het middel of resten ervan komen.

Tot slot
Uiteindelijk zal in voorkomende gevallen door uw dierenarts met u in uw huissituatie een afweging gemaakt worden of uw hond voor een behandeling met dit nieuwe medicijn in aanmerking komt waarbij een betere  kwaliteit van leven en langere levensduur voor uw huisdier tot doel wordt gesteld. 

Figuur 6. De grootste Duitse Dog ter wereld. Recent overleden aan botkanker.