Een verhaal  met 7 staartjes over een Jemen kameleon
(Chameleo calyptratus)

Drs. Ignas Hattink, dierenarts, verbonden aan WHG Dierenziekenhuis Alkmaar, Vondelstaete 500, 1814 MH Alkmaar, 072-5112133, www.whgdierenartsen.nl

N.B.
Deze cliënten hand-out is bedoeld als ondersteuning van het consult door de dierenarts. De tekst gaat ervan uit dat uw huisdier al door de dierenarts is gezien. De adviezen in de hand-out gelden alleen voor dieren bij wie de diagnose is gesteld. De informatie dient niet als vervanging van een consult door de dierenarts! Bedenk bij het lezen dat de gezondheidssituatie van uw huisdier anders kan zijn dan in de teksten wordt beschreven. Verder worden al onze hand-outs vervaardigd aan de hand van niet alleen wetenschappelijke literatuur, maar ook van onze eigen inzichten op grond van persoonlijke ervaringen. Daarom kan de informatie voor een deel afwijken van de gangbare literatuur

Mijn naam is Ignas Hattink. Ik ben als dierenarts werkzaam bij dierenkliniek WHG Bron in Alkmaar en heb een bijzondere interesse voor bijzondere dieren (met name reptielen en vogels). Ik wil u graag vertellen over een bijzondere afloop van een Jemen Kameleon die bij mij werd aangeboden.



Foto 1:  Pasgeboren Jemen Kameleon (Chameleo calyptratus) van ca 3 cm kop-romp lengte.


In november vorig jaar kwam er een assistente naar mij toe. Zij had iemand aan de telefoon met een Kameleon met legnood. Dit wil zeggen dat de kameleon om welke reden dan ook haar eieren niet zelfstandig kan leggen. De vraag was of wij een hormoon injectie konden geven om het leggen te stimuleren. Nu is legnood altijd een heel serieus probleem en de eigenaar mocht dan ook langskomen.

Bij binnenkomst bleek het om een Jemen kameleon te gaan die heel snel achteruit was gegaan. Ze lag op haar zij en de ogen waren dicht en ingevallen. Ongeveer eenmaal per 3 minuten nam ze een soort ademteug maar reageerde verder helemaal niet. Het was duidelijk dat de injectie met het hormoon oxytocine hier niet op z’n plaats was. Ik wilde eerst proberen om de kameleon (die zichtbaar vol met eieren zat) te stabiliseren. Ik gaf haar warm glucose infuus onderhuids en een injectie met calcium in een spier. Vervolgens werd ze in een couveuse geplaatst. Helaas bleek ze na een klein uur te zijn overleden.

Het dilemma
Daar zat ik nu met een overleden kameleon. Een half uurtje daarvoor had ik haar nog gecontroleerd. Ergens in die tussentijd was ze dus overleden. Waren de eieren nog levensvatbaar? Ik kon het niet over mijn hart verkrijgen om de kameleon met eieren en al af te voeren en nam een radicaal besluit. Met een scalpel maakte ik een incisie en begon de eieren er voorzichtig een voor een uit te halen. In totaal kwamen er 61 eieren uit. We legden deze in bakjes met vochtig keuken papier in een half openstaand stoofje dat we normaal gesproken gebruiken voor bacteriekweken.

Toen de werkdag er eindelijk op zat heeft een assistente 31 eitjes meegenomen om in een tot broedstoof omgebouwd aquarium uit te broeden en ik ben ’s avonds naar een neef van me gereden die mijn broedstoof had geleend. Al met al hebben de eieren aardig wat temperatuursschommelingen moeten doorstaan.

                                        
Foto 2 Jäger Broedstoof voor reptieleneieren

Helaas zakte de eieren bij de assistente al vrij snel allemaal in. Vermoedelijke doordat ze tijdens het vervoer op de fiets te veel aan trillingen waren blootgesteld. Ik had de eitjes eerst in en bakje tuinaarde gezet, maar dit werkte niet goed. Enkele gingen beschimmelen en ik ben toen overgestapt op Vermiculite. Dit zijn isolatiekorrels uit de bouw die met gelijke delen in gewicht worden gemengd met water. De broedstoof had ik op 26,5 graden Celcius ingesteld. En nu afwachten………………

De incubatieduur is ongeveer een half jaar. Aangezien de moeder kameleon zeer waarschijnlijk een tekort aan calcium had was de kans groot dat de jonge kameleons vlak voor het uitkomen of tijdens het uitkomen zouden sterven. Want deze hebben daardoor ook te weinig calcium mee gekregen om sterk ter wereld te komen.
In mei had ik nog 12 eitjes over. Op 12 mei was er een eitje ingezakt. Na 24 uur was er echter nog niets uitgekomen. Na het ei geopend te hebben bleek het jong alleen lichte reflexen te vertonen, maar reageerde verder nergens op. Na een paar uur waren er ook geen reflexen meer.
21 mei zakte het volgende eitje in. Na 24 uur heb ik ook deze geopend en………… de ogen bewogen! Weliswaar waren ze nog gesloten en lag het jong op z’n zij. Maar hij leefde! Na ongeveer 3 uur nog op z’n zij te hebben gelegen begon hij te lopen.

Inmiddels zijn er 7 kameleons levend ter wereld gekomen. Alle heb ik uit het ei moeten helpen. Bij 2 heb ik het langer dan 24 uur afgewacht aangezien de jongen hier zelf al een duidelijke opening in de schaal hadden gemaakt, echter beide zijn toch op het laatste moment in het ei overleden.



Hieronder voor u een fotoverslag.

Foto 3:
De drie stadia zijn hier goed te zien. Het ei rechtsonder staat nog mooi bol. Het ei links is ingevallen en moet binnen ongeveer 24 uur uitkomen en uit het ei rechtsboven steekt al een opgerold staartje.

Foto 4:
Een normaal stevig ei in de vermiculite (1:1 delen in gewicht gemengd met water)


Foto 5:
Ei is ingezakt en zal binnen 12 tot 24 uur uitkomen. Het is niet aan te raden om het jong uit het ei te halen. Echter gezien het vermeende calciumtekort heb ik alle overlevende jongen na het inzakken van de eitjes binnen 24 uur uit het ei gehaald.
 

Foto 6:
Het ei scheurt in en het jong probeert zich een weg naar buiten te banen.


Foto 7:
Jong overleden tijdens het uitkomen. Merk op dat het jong veel lichter gekleurd is dan het nog levende jong op foto 6. De witte bol is de tong.


Foto 8:
Overleden jong nadat het uit het ei is gehaald, ook hier valt de lichte kleur op.

Het openen van een ei:

Indien u meer informatie over de verzorging van kameleons wilt hebben:
http://www.de-kvn.nl/
http://jemenkameleon.nl/