WHG Westerhuis Kliniek voor Gezelschapsdieren, Dalwagen 29c, 6669 CA Dodewaard; T 0488-410040; www.whgdierenartsen.nl

N.B.
Deze cliënten hand-out is bedoeld als ondersteuning van het consult door de dierenarts. De tekst gaat ervan uit dat uw huisdier al door de dierenarts is gezien. De adviezen in de hand-out gelden alleen voor dieren bij wie de diagnose is gesteld. De informatie dient niet als vervanging van een consult door de dierenarts! Bedenk bij het lezen dat de gezondheidssituatie van uw huisdier anders kan zijn dan in de teksten wordt beschreven. Verder worden al onze hand-outs vervaardigd aan de hand van niet alleen wetenschappelijke literatuur, maar ook van onze eigen inzichten op grond van persoonlijke ervaringen. Daarom kan de informatie voor een deel afwijken van de gangbare literatuur.

INLEIDING
Als u met uw huisdier op reis wilt naar het buitenland dan zult u, afhankelijk van het land van bestemming, met een aantal zaken rekening moeten houden. In ieder geval moet u erop rekenen dat er altijd een EU-paspoort en een Rabiës enting nodig is en meestal ook een gezondheidsverklaring van uw dierenarts. Verder is identificatie door middel van een chip of goed leesbare tatoeage altijd een vereiste. Er worden echter door een aantal landen ook aanvullende eisen gesteld, zoals bijvoorbeeld een bloedtest voor een Rabiëstiter, ontwormen, behandeling tegen teken, minimale leeftijd van het huisdier, etc.
Verder moet u zich realiseren dat een bezoek aan sommige landen risico's met zich meebrengt wat betreft bepaalde besmettelijke ziekten die kunnen worden overgebracht door stekende insecten of teken. Deze ziekten worden later in dit artikel nog uitgebreid besproken. Het is naast bovengenoemde zaken verstandig om goed te overwegen of het wel zo leuk is voor uw huisdier om mee op reis te gaan. Niet elk dier is immers even stress bestendig op reis en/of in een vreemde omgeving.

EU-PASPOORT
Sinds juli 2004 is er een zogenaamd Europees dierenpaspoort voor honden, katten en fretten. Dit paspoort is uitgegeven ter vervanging van de verschillende in het verleden gebruikte paspoorten en vaccinatie boekjes. Het EU-paspoort vervangt tevens het oude roze Rabiësformulier. De Nederlands versie van het EU-paspoort is te verkrijgen bij uw dierenarts.

Overigens is het nieuwe EU-paspoort alleen verplicht voor dieren die de grens over moeten; blijft uw hond, kat of fret gewoon in Nederland dan kunt u gewoon het oude dierenpaspoort of vaccinatieboekje blijven gebruiken.

ALGEMENE REGELS EU-LANDEN
Voor de EU-landen gelden vanaf 3 juli 2004 globaal dezelfde regels. Uitzonderingen hierop zijn de landen van het Verenigd Koninkrijk (Engeland, Schotland, Wales), Ierland en Zweden. Noorwegen (geen EU-land) volgt dezelfde regels als Zweden.

EU-landen zijn (wijzigingen voorbehouden):

• België
• Bulgarije
• Cyprus
• Denemarken
• Duitsland
• Estland
• Finland
• Frankrijk
• Griekenland
• Hongarije
• Ierland
• Italië
• Letland
• Litouwen
• Luxemburg
• Malta
• Nederland
• Oostenrijk
• Polen
• Portugal
• Roemenië
• Slovenië
• Slowakije
• Spanje
• Tsjechië
• Verenigd koninkrijk (Engeland, Schotland, Wales)
• Zweden

De algemene regels voor reizen met een huisdier vanuit Nederland naar een ander EU-land zijn:

1. Honden, katten en fretten hebben een EU-paspoort nodig voor reizen naar het buitenland. Dit paspoort bevat een beschrijving van het dier, de naam en het adres van de eigenaar en het bewijs van vaccinatie tegen Rabiës. Het EU-paspoort vervangt alle in Europa gebruikte paspoorten, vaccinatieboekjes en soortgelijke documenten die eerder werden gebruikt voor het vervoer van huisdieren naar het buitenland.

2. Honden, katten en fretten moet gevaccineerd zijn tegen Rabiës*. De vaccinatie wordt door de dierenarts aangetekend in het EU-paspoort. Tevens wordt er in het paspoort een gezondheidsverklaring ingevuld en ondertekend door de dierenarts.

3. Eigenaren zijn verplicht een identificatie bij hun huisdier te laten aanbrengen, voor zover nog niet aanwezig. Als geldige identificatie zullen zowel een goed leesbare tatoeage als een elektronische transponder (chip) geaccepteerd worden.

4. Bij reizen naar het Verenigd Koninkrijk (Engeland, Schotland, Wales), Ierland, Malta, Zweden en Noorwegen is een bloedtest voor controle op Rabiës antilichamen verplicht.

• Voor reizen naar het Verenigd Koninkrijk dient deze bloedtest minimaal 30 dagen na de rabiësenting maar ook minimaal 7 maanden voor vertrek te worden uitgevoerd. Na een positieve uitslag moet er namelijk nog 6 maanden worden gewacht voor het dier mag worden ingevoerd!
• Voor reizen naar Zweden of Noorwegen dient deze bloedtest minimaal 120 dagen na de laatste Rabiës vaccinatie, maar voor de datum dat deze laatste vaccinatie verloopt te worden uitgevoerd. Voor deze landen is er na een positieve uitslag geen wachttermijn.
• De bloedtest hoeft maar 1 keer te worden uitgevoerd. Maar dan moet de Rabiës vaccinatie daarna wel volgens de richtlijnen van de bijsluiter worden bijgehouden. Dat betekent dat er jaarlijks of iedere 3 jaar moet worden gevaccineerd, afhankelijk van de gebruikte entstof.
  Bij gebruik van het Nobivac rabiës vaccin van Intervet (hetgeen bij WHG dierenartsen wordt toegepast) is 1 x per 3 jaar voldoende. Bij gebruik van andere merken zal vooralsnog 1 x per jaar moeten worden gevaccineerd.
• Ierland, Malta en het Verenigd Koninkrijk laten jonge dieren pas toe als ze aan alle bovenstaand eisen kunnen voldoen. In de praktijk betekent dit dat dieren jonger dan 10 maanden niet worden toegelaten.

5. Bij reizen naar het Verenigd Koninkrijk (Engeland, Schotland, Wales), Ierland, Malta, Zweden en Noorwegen gelden tevens aanvullende eisen met betrekking tot de bestrijding van wormen en teken. 

6. Dieren jonger dan 3 maanden hoeven in het algemeen nog niet gevaccineerd te zijn tegen Rabiës. Wel moet de eigenaar kunnen aantonen dat het dier tot aan het moment van de reis is opgegroeid op de geboorteplaats en niet in contact is geweest met dieren die mogelijk besmet waren met Rabiës. U kunt hiervoor een speciale verklaring vragen van uw dierenarts. Het jonge dier mag ook de grens over als het wordt vergezeld door de moeder waarvan het nog afhankelijk is. Een EU-lidstaat behoudt de mogelijkheid deze jonge dieren te weigeren. Het Verenigd Koninkrijk en Ierland weigeren dieren jonger dan 3 maanden in ieder geval.

*Onze rabiësvaccinatie (Nobivac® Rabiës) is 3 jaar geldig!
Binnen de EU is afgesproken dat men elkaars registraties erkent. Dit is momenteel vooral belangrijk voor de geldigheidsduur van rabiësvaccinaties.

Nobivac® Rabiës en Nobivac® RL zijn voor rabiës geregistreerd met een immuniteitsduur van 3 jaar na vaccinatie vanaf 12 weken leeftijd.
Als binnen 3 jaar opnieuw gevaccineerd wordt, kan men binnen de EU altijd op reis. Voor Ierland, Noorwegen, Zweden, Malta en het Verenigd Koninkrijk (UK) blijft een (eenmalige) bloedtest vereist.

Daarnaast heeft de Europese Commissie bepaald dat een eerste rabiësvaccinatie al na 21 dagen geldig is. Een revaccinatie is direct geldig. De '30 dagen regeling'' is hiermee dus komen te vervallen

Het vaccinatie-interval van 3 jaar geldt dus in ieder geval voor Nobivac® Rabiës en Nobivac® RL van Intervet. Voor de rabiësvaccinaties van andere fabrikanten geldt de immuniteitsduur die in de bijsluiter van het vaccin vermeld staat.

Let wel:
Landen buiten de EU kunnen wel eisen dat de rabiësvaccinatie niet ouder mag zijn dan bijvoorbeeld een jaar. Informeer bij uw dierenartes of bij de ambassade.

N.B. VOOR SPECIFIEKE ACTUELE INVOER EISEN PER LAND EN VERWIJZINGEN NAAR WEBSITES MET AANVULLENDE INFORMATIE: WWW.LICG.NL

ALGEMENE REGELS LANDEN BUITEN DE EU
Bij reizen met uw huisdier naar landen buiten de EU moet u altijd rekening houden met een verplichte bloedtest op Rabiës antilichamen. Verder gelden er per land verschillende regels wat betreft gezondheidsverklaringen van de RVV, invoervergunningen, ontwormen, verplicht dragen van een muilkorf, verbod op invoeren van bepaalde rassen en andere specifieke eisen. Vraag uw WHG dierenarts voor specifieke informatie.

EIGEN VERANTWOORDELIJKHEID
Wij informeren u graag als u vragen heeft over het reizen met huisdieren, maar de regels voor het reizen met huisdieren wijzigen snel en de informatie bereikt ons dierenartsen niet altijd even duidelijk en zeker niet altijd op tijd. Informeer daarom altijd goed bij de ambassade van het land van bestemming (www.ambassade.pagina.nl) om te weten of u aan alle specifieke eisen van de douane en het land van bestemming heeft voldaan. Vraag bij reizen met openbaar vervoer altijd goed na welke eisen de vervoerder stelt voor het transport van uw huisdier(en)! Overtuig u ervan dat uw huisdier echt welkom is op de plaats van bestemming (hotel/appartement/camping etc.), zodat u niet voor verassingen komt te staan bij aankomst! U bent zelf verantwoordelijk voor uw huisdier tijdens een reis; WHG Dierenartsen kan niet aansprakelijk gesteld worden voor oponthoud of schade ten gevolge van problemen bij het invoeren van uw huisdier naar het buitenland!

IDENTIFICATIE
Tegenwoordig wordt bij alle rashonden met stamboom in Nederland als pup (rond de leeftijd van 6 weken) al een chip ingebracht. Dit wordt gedaan door de Raad van Beheer. Vroeger werd bij deze rashonden een identificatie aangebracht in de vorm van een tatoeage in de oren. Ook asieldieren werden al standaard voorzien van een identificatie. Voor het aanbrengen van een identificatie bij dieren (tegenwoordig in Nederland altijd een chip) die nog niet voorzien zijn van een chip of tatoeage kunt u terecht bij uw dierenarts. Het is overigens verboden (en ook overbodig) om bij dieren met een goed leesbare tatoeage een chip aan te brengen.

De chip is een klein cilindervormig voorwerp (iets groter dan een flinke rijstkorrel) met een elektronische transponder erin die een nummer in de vorm van een barcode bevat. Dit nummer/deze barcode wordt geregistreerd bij een databank samen met de gegevens van het dier en de eigenaar. De chip wordt ingebracht met behulp van een speciale injectienaald onder de huid van de linker halsvlakte. De meeste dieren laten het inbrengen van de chip vrij gemakkelijk toe, zonder pijnuitingen. De chip kan worden uitgelezen met behulp van een speciaal apparaat (reader). Op deze manier kunnen alle instanties die over een  reader beschikken uw huisdier gemakkelijk identificeren en ook u als eigenaar opsporen, indien nodig. De douane kan op deze wijze controleren of de gegevens in het EU-paspoort overeenkomen met de gegevens zoals geregistreerd bij de databank.

VAKANTIEZIEKTEN
De ziekten waar we op doelen zijn parasitaire infecties, die de huisdieren oplopen door een beet van een met deze parasieten besmette teek, zandvlieg, mug of vlo. De parasieten zijn microscopisch klein en leven vaak in de cellen van het slachtoffer. We zullen de belangrijkste `vakantieziekten' kort bespreken.

Babesiose, ook wel Piroplasmose genoemd, wordt veroorzaakt door een parasiet die overgebracht wordt door teken en zich in de rode bloedcellen nestelt. Hierdoor veranderen de rode bloedcellen zodanig dat het lichaam ze niet meer als eigen cellen herkent en ze “aanvalt”. De rode bloedcellen worden door het lichaam zelf afgebroken waardoor bloedarmoede optreedt. De rode bloedkleurstof uit de afgebroken rode bloedcellen kleurt de urine rood tot roodbruin. Tevens zien we koorts.

Leishmaniose wordt veroorzaakt door een parasiet die wordt overgebracht door zandvliegjes en in een bepaald soort witte bloedcellen (macrofagen) van het slachtoffer gaat zitten. Vervolgens worden de parasieten via deze cellen verspreid door het hele lichaam, maar vooral naar huid, lever, lymfeknopen, beenmerg en huid (dit zijn de weefsels die veel macrofagen bevatten). De ziekte kan gepaard gaan met diverse symptomen, over het algemeen zien we een sluipend en progressief verloop. Zo kunnen we bijvoorbeeld vermagering, kenmerkende huidklachten, vergrote lymfeklieren, een vergrote milt, kreupelheid, bloedarmoede, maar in een verder gevorderd stadium ook nierfalen en bloedingsneiging zien.

Ehrlichiose wordt veroorzaakt door Ehrlichia canis. Dit is een parasiet die wordt overgebracht door teken en zich in de monocyten (dat zijn een specifiek soort witte bloedcellen) nestelt. De infectie veroorzaakt een ziektebeeld dat sterk kan varieren. Vaak zien we koorts, algehele malaise, oog en neusuitvloeiing, benauwdheid en vergrote lymfeklieren, maar soms ook neurologische symptomen, bloedingsneiging en bloedarmoede. Overigens komt er in de noordelijke landen van Europa ook een Ehrlichia parasiet voor die verwant is aan Ehrlichia canis. Deze parasiet veroorzaakt een multipele gewrichtsontsteking en mogelijk koorts.

Hartworm of Dirofilaria is een wormsoort waarvan de micro-larfjes worden overgedragen door muggen. De volwassen wormen nestelen zich in het hart en de grote bloedvaten die lopen van hart naar longen. Ze veroorzaken koorts, hoesten, hartritmestoornissen en stuwingsverschijnselen (oedemen). In later stadium ook nier- en leverproblemen. Was een heartworminfectie vroeger alleen een probleem in tropische en subtropische gebieden, tegenwoordig wordt de infectie ook al gezien in Zuid Europa!!

WELKE LANDEN?
In alle landen rond de Middellandse zee loopt uw hond of kat in ieder geval risico op de hierboven bedoelde ziekten. Dus Frankrijk, Spanje, Italië, Portugal, Griekenland, Turkije, Mallorca, Cyprus en Malta. Maar ook Hongarije, andere Balkanlanden, het Caribische gebied, de warmere staten van de USA, Israël, het Midden Oosten, Australië en Nieuw-Zeeland behoren tot de risicogebieden. In feite dus de wat warmere gebieden met een Middellandse zeeklimaat of (sub)tropisch klimaat. Hier leven namelijk de vectoren (teken en insecten) die de ziekte kunnen overbrengen. Overigens komt het sporadisch voor dat honden die wonen in landen als Nederland, België, Engeland en Duitsland geïnfecteerd zijn met Babesia, Ehrlichia of Leishmania terwijl ze nog nooit de grens over zijn geweest. Dit zou te maken kunnen hebben met in de bagage of op het dier meereizende vectoren, maar ook met de klimaatveranderingen die de laatste decennia natuurlijk steeds duidelijker worden.

Tot een aantal jaren geleden werd ervan uitgegaan dat de tekensoort die de ziekte Babesiose kan overdragen niet in Nederland voorkwam. Het gaat hierbij om de zogenaamde Dermacentor reticulatus teek.

Uit onderzoek is echter gebleken dat de Dermacentor reticulatus teek zich inmiddels toch permanent in Nederland heeft gevestigd. In ieder geval in het westen van de provincie Brabant en in Zeeland. De meest voorkomende teek in Nederland is echter nog steeds de Ixodex ricinus teek. Momenteel wordt onderzocht met welke parasieten de Nederlandse Dermacentor teken mogelijk zijn besmet. Pas dan kan er iets zinnigs worden gezegd over de risico's op besmetting met parasieten door teken in Nederland.

De Hartworm oftewel Dirofilaria immitis heeft voor zijn vermenigvuldigingscyclus een warm klimaat nodig, dus landen met een tropisch of subtropisch klimaat hebben zijn voorkeur. De landen / werelddelen waar Hartworm veelvuldig voorkomt (endemische gebieden) zijn: USA, landen rond de Middellandse zee en de Stille Oceaan, Japan, Canada, Zuid Amerika, Nieuw Zeeland, Afrika en Azië. Tot voor kort kwam Dirofilaria eigenlijk nauwelijks in Europa voor, inmiddels is hij volop aangetroffen beneden de lijn Parijs-Milaan, met vooral hoge besmettingskans in de riviergebieden van de Po-vlakte en de Rhône-delta. Hartworm disease is dus aan het oprukken naar Nederland, maar blijft vooralsnog beperkt tot de honden die in endemische gebieden zijn geweest.

Omdat de ziekte niet van hond op hond overgedragen kan worden, hoeven we niet bang te zijn dat onze dieren in Nederland een besmetting met Hartworm via een andere hond oplopen. Wel zou het in theorie mogelijk zijn dat een mug, die zich tijdens een bloedmaaltijd bij een zieke hond, infecteert, de ziekte kan overdragen aan een volgende hond. Maar omdat ons klimaat vooralsnog te koud is voor de verschillende ontwikkelingsstadia van Dirofilaria Immitis hoeven we hier voorlopig niet bang voor te zijn. Dirofilaria immitis ondergaat namelijk in de maag van de mug nog een aantal ontwikkelingen voordat hij infectieus wordt voor onze huisdieren. Voor deze ontwikkelingen is het noodzakelijk dat het langere tijd warm weer is, bijv. een maand lang elke dag minimaal 18 °C of gedurende 2 weken minimaal 27°C. Alleen in hele warme zomers zou er tijdelijk een mogelijkheid tot vermeerdering van Dirofilaria immitis zijn, maar omdat in Nederland de infectiedruk erg laag is, hoeven we hier vooralsnog niet serieus rekening mee te houden.

BEHANDELING EN PREVENTIE
Er bestaan in principe voor alle genoemde infecties behandelingen, maar helaas is zo'n behandeling niet altijd (100%) effectief. Zo is het bij bijvoorbeeld Leishmaniose niet altijd mogelijk om de ziekte volledig te genezen. En u kunt zich wellicht voorstellen dat het doden van hartwormen de klinische problemen nog niet oplost voor de hond of kat die besmet is. Bij Babesiose kan de bloedafbraak zo snel gaan dat er in korte tijd een zeer ernstig tekort aan rode bloedcellen en bloedplaatjes ontstaat, hetgeen levensbedreigend is!

Daarom is het beter om te voorkomen dat uw huisdier deze ziekten oploopt. De allerbeste manier hiervoor is, hoe flauw het misschien ook klinkt, door uw huisdier in Nederland te laten.

Gaat uw huisdier toch mee op vakantie naar een van genoemde landen, zorg er dan voor dat de teken of insecten die de parasieten overdragen geen kans krijgen. Gebruik hiervoor een goede tekenband. In de meeste gevallen kunt u het beste kiezen voor de Scalibor® band, omdat deze behalve tegen teken ook goed werkt tegen de zandvliegjes die Leishmaniose overbrengen en de muggen die Hartworm overbrengen. Eventueel kunt u bij langharige honden de risicoplaatsen (op de nek/borst) nog extra behandelen met een spray waar de werkzame stof Fipronil in zit. Voor katten is alleen Fipronil  geregistreerd voor de bestrijding van teken. Voor de bestrijding van hartworm muggen kunt u voor een kat kiezen uit Advocate® of Stronghold®. Controleer uw huisdier iedere avond op teken en verwijder eventuele teken zonder ze eerst te verdoven met alcohol of iets dergelijks. Gebruik eventueel een tekenpincet.

Om steken van de Leishmaniose overbrengende zandvliegjes te voorkomen kan het ook helpen om uw hond of kat tegen schemering binnen te houden. Het schijnt dat de zandvliegjes dan namelijk het meest actief zijn.

Voor de ziekte Babesiose bestaat voor honden overigens ook een vaccin (Pirodog®). Dit vaccin voorkomt niet de infectie, maar zorgt ervoor dat de parasieten zich niet kunnen vermenigvuldigen in de rode bloedcellen. Er wordt een effectiviteit gemeld van 70-100%. Er bestaan echter verschillende stammen van de Babesia parasiet en het is niet te verwachten dat het vaccin tegen al deze stammen even goed beschermt. De injectie om het vaccin toe te dienen is erg pijnlijk en nogal prijzig bovendien.

PARASIETENBESTRIJDING
Bij alle vestigingen van WHG dierenartsen kunt u een informatiefolder verkrijgen over de verspreiding van genoemde gevaarlijke parasieten (teken, zandvliegjes, hartworm muggen) en de bestrijding ervan.

TOT SLOT
Weeg voor- en nadelen goed tegen elkaar af, als u uw huisdier meeneemt op vakantie!

 Neem in uw overweging niet alleen het risico van boven beschreven ziekten mee, maar ook het ongemak van een verre reis, de misschien onaangenaam hoge temperaturen in het land van bestemming en de stress van een vreemde omgeving.

Het is soms moeilijk in te schatten of er goede mogelijkheden zijn om bijvoorbeeld uw hond fatsoenlijk uit te kunnen laten op uw vakantielocatie. Bovendien kan het onplezierig zijn voor uw huisdier om in een vreemde omgeving enkele uren alleen te moeten blijven als u ergens naar toe gaat waar uw huisdier niet mee kan (restaurant, bezienswaardigheden, etc.).

Als uw huisdier ziek wordt tijdens de vakantie moet u ter plekke medische zorg regelen. Niet altijd even gemakkelijk op elke vakantie bestemming en bovendien is uw huisdier vaak niet verzekerd voor medische zorg in het buitenland.

In sommige landen moet uw hond gemuilkorfd zijn op straat of in het openbaar vervoer, ook al is het de liefste hond van de wereld!
Kortom: idealiseer de reis voor uw huisdier niet te gemakkelijk en overweeg goed of u uw huisdier (en uzelf) een plezier doet door hem of haar mee te nemen naar uw vakantiebestemming!