DISCLAIMER
Deze cliënten hand-out is bedoeld als ondersteuning van het consult door de dierenarts. De tekst gaat ervan uit dat uw huisdier al door de dierenarts is gezien. De adviezen in de hand-out gelden alleen voor dieren bij wie de diagnose is gesteld. De informatie dient niet als vervanging van een consult door de dierenarts! Bedenk bij het lezen dat de gezondheidssituatie van uw huisdier anders kan zijn dan in de teksten wordt beschreven. Verder worden al onze hand-outs vervaardigd aan de hand van niet alleen wetenschappelijke literatuur, maar ook van onze eigen inzichten op grond van persoonlijke ervaringen. Daarom kan de informatie voor een deel afwijken van de gangbare literatuur.

LEISHMANIASE
Heeft u een hond die afkomstig is uit het Middellandse zee gebied of daar mee op vakantie gaat? Let u dan goed op want Leishmania ligt op de loer…..

Leishmania is een eencellig parasiet, die bij verschillende zoogdieren kan voorkomen: o.a. bij honden, ratten en mensen. Via vrouwelijke zandvliegjes wordt Leishmania overgebracht. Deze zandvliegjes zijn klein (2-3 mm), behaard en zuigen bloed.

Na overdracht vermenigvuldigen de Leishmania parasieten zich in witte bloedcellen van de hond, ook wel macrofagen genoemd, en verspreiden zich in het lichaam naar verschillende organen (o.a. huid, nagels, spieren, lever en nieren).

Fig. 1 zandvliegje

Waar komt Leishmania voor?
Bij ons in Nederland komt het zandvliegje (nog) niet voor. Dat is de reden dat we Leishmania een “ importziekte” noemen. Deze zandvliegjes komen namelijk wel voor in gebieden in Europa, Afrika, Azië en Amerika die 100-800 meter boven zeespiegel liggen. Hoewel het meestal gezien wordt als een tropische ziekte komt Leishmaniasis dus ook voor in Europa, met name in het Middellandse Zeegebied.

Fig 2. Gebied waar Leishmania endemisch is bij honden

Verwacht wordt dat als de klimaatsverandering doorzet, het verspreidingsgebied van de zandvlieg langzaam zal gaan uitbreiden. Omdat de zandvlieg in Nederland nog niet aanwezig is kan een besmette hond geen andere dieren (of mensen) besmetten.

Welke symptomen passen bij een hond met Leishmania?
Bij Leishmania kan het wel maanden tot jaren duren vanaf het moment dat de parasiet bij de hond binnen is gekomen totdat de hond symptomen van de ziekte vertoont. Tijdens deze periode verspreiden de parasieten zich over verschillende organen. Ze brengen daar schade toe wat onder meer weer kan leiden tot ontstekingen. Uiteraard verschilt de ernst van het ziektebeeld per patiënt.

Enkele symptomen van Leishmaniasis kunnen zijn:

• lusteloosheid met koorts
• huidafwijkingen
• veel drinken en plassen
• zweren
• kaalheid rond de ogen
• depigmentatie van de neus (zie plaatje)
• gewichtsverlies
• vergrootte lymfeknopen
• er ‘oud uitzien’
• algehele slechte conditie
• abnormale nagelgroei

Fig 3. Depigmentatie van de neusspiegel

Hoe te voorkomen?
Er kan geprobeerd worden om blootstelling aan de zandvlieg te voorkomen wanneer de hond naar de risicogebieden gaat. Aangezien de zandvliegjes ’s nachts actief zijn, is het verstandig de hond ’s nachts binnen te houden en horrengaas te plaatsen voor de ramen. Ook bestaan er halsbanden die een afstotende werking hebben op zandvliegjes (Scalibor®). Deze band voorkomt beten van zandvliegen bij uw hond en werkt 5 tot 6 maanden lang. Het is wel belangrijk dat de band 1 week voor vertrek naar het buitenland wordt omgedaan.

Hoe wordt de diagnose gesteld?
Omdat er een grote periode kan zitten tussen het verblijf in het buitenland en de symptomen, is het van belang aan te geven bij de dierenarts dat uw hond in het buitenland is geweest. Meestal zal uw dierenarts daar echter zelf naar vragen. Algemeen bloedonderzoek en urineonderzoek kunnen bepaalde uitslagen geven die in de richting van Leishmaniasis kunnen wijzen. Ook bestaan er specifiekere bloedonderzoeken die antilichamen of de parasiet zelf kunnen aantonen. Soms kunnen parasieten aangetoond worden met een kleuring van weefsel uit bijvoorbeeld lymfknopen. Een negatieve uitslag sluit aanwezigheid van de parasiet niet altijd uit. Er moeten er meerdere testen op verschillende tijdstippen uitgevoerd worden.

Bestaat er een therapie?
Er zijn verschillende medicijnen tegen Leishmania beschikbaar. Meestal reageren de honden goed op de therapie, maar de parasiet wordt eigenlijk nooit helemaal uit het lichaam verwijderd. Dit is de reden dat de ziekte vaak weer terugkomt. De prognose is afhankelijk van hoe de hond reageert op de medicijnen en hoeveel schade er door de parasieten aan de organen (met name de nieren) is toegebracht. Het is dan ook belangrijk dat een dier waarbij Leishmania is geconstateerd, minimaal 2 keer per jaar wordt onderzocht bij de dierenarts. Tijdens deze controles wordt er gekeken naar de algehele gezondheidstoestand van het dier en zal er bloed- en urineonderzoek worden uitgevoerd.  Door het dier zorgvuldig te monitoren kan worden vastgesteld of het last heeft van de ziekte. Er kan dan op het juiste moment voor de goede behandeling worden gekozen. Als er sprake is van nierfalen door Leishmaniase is de prognose ongunstig. Echter, wanneer de nieren niet zijn aangetast en het dier de juiste behandeling krijgt kan 75% van de dieren 6 jaar na de diagnose nog in leven zijn.

Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt door J.F. van Hengel op 3 mei 2011