N.B. De teksten van onze hand-outs worden vervaardigd aan de hand van niet alleen wetenschappelijke literatuur, maar ook van onze eigen inzichten op basis van persoonlijke ervaringen. Daarom kan de informatie voor een deel afwijken van de gangbare literatuur

INLEIDING

Was Heartworm disease vroeger een ziekte die alleen voorkwam in verre, warme landen; met de klimaatsveranderingen van de afgelopen jaren beginnen we ook in Nederland rekening te houden met het vóórkomen van deze ziekte. Dat de ziekte naar Nederland gehaald kan worden door het importeren van besmette dieren is bekend, maar betekent dit ook automatisch dat deze dieren de ziekte over kunnen brengen op onze Nederlandse dieren. Met andere woorden, bestaat er een kans op besmetting met Heartworm disease in Nederland?

WAT IS HEARTWORM?

Heartworm disease wordt veroorzaakt door de worm `Dirofilaria immitis'. De infectie met de microlarfjes van Dirofilaria immitis wordt op hond of kat overgebracht door de prik van een besmette mug. Deze mug heeft zich besmet door het bloed zuigen bij een dier dat besmet is met Dirofilaria immitis. De mug is dus de overbrenger (vector) van de ziekte. Binnen enkele maanden tijd kunnen deze microlarfjes uitgroeien tot volwassen wormen van meer dan 20 cm lang die verblijven in het hart of in de longslagaders. Deze volwassen wormen produceren vervolgens niet alleen weer volop nieuwe larfjes, maar zorgen ook voor ernstige klachten. Er kunnen soms wel tientallen wormen aanwezig zijn die, die bovendien jarenlang aanwezig blijven. De wormen planten zich in het hart voort. De volgende generatie kleine wormpjes, microlarven, verplaatst zich naar een bloedvaatje onder de huid van het geïnfecteerde dier. Als dit dier opnieuw gestoken wordt kan het microlarfje zich naar de stekende mug verplaatsen en via een volgende bloedmaaltijd van deze mug overgebracht worden op een ander dier. De ziekte wordt alleen overgedragen door muggen en dus niet van hond tot hond.

SYMPTOMEN

Zoals de naam al doet vermoeden nestelen de wormen zich in het hart van het geïnfecteerde dier. Hier zorgen ze voor een belemmering van het functioneren van het hart, wat zich kan uiten in allerlei symptomen: o.a. koorts, hartritmestoornissen, kortademigheid, vermoeidheid, hoesten, gewichtsverlies en longontsteking. In een later stadium kunnen er nierproblemen bijkomen. Twee tot zes maanden na infectie kunnen de eerste ziekteverschijnselen optreden. De ernst van de verschijnselen is gerelateerd aan het aantal aanwezige wormen en zullen in het begin relatief mild zijn. In principe zijn alle dieren, zowel honden als katten, vatbaar voor een infectie. Bij katten zij de symptomen over het algemeen wel milder, waarschijnlijk omdat de wormen bij katten niet zo groot worden en minder lang leven.

HOE WORDT DE DIAGNOSE GESTELD

Als we een dier naar aanleiding van het klinische beeld verdenken van Heartworm disease kunnen we in het bloed een aantal aanwijzingen vinden in deze richting. Er kan sprake zijn van een tekort aan rode bloedcellen (bloedarmoede), het aantal witte bloedcellen (ontstekingscellen) kan verhoogd zijn en het aantal bloedplaatjes, die een functie hebben in de bloedstolling, kan verlaagd zijn. Bij dieren met een ernstige infectie kan er tevens sprake zijn van veel eiwit in de urine. Dit komt doordat er immuuncomplexen (deze vormt het lichaam zelf in een poging de parasieten af te breken) neerslaan in de kleine bloedvaatjes van de nieren, waardoor er nierontsteking ontstaat. Bovenstaande bevindingen kunnen bij tal van aandoeningen aanwezig zijn. Dus willen we zeker weten of er sprake is van een infectie met Dirofilaria Immitis, dan dienen we speciaal bloedonderzoek te doen naar het al dan niet aanwezig zijn van antilichamen tegen deze parasiet. Een recente besmetting kan met deze test gemist worden, pas zeven maanden na infectie met Dirofilaria Immitis kunnen we met zekerheid antilichamen in het bloed zien. Opmerkelijk is hierbij dat het maken van een ECG weinig zin heeft, omdat de meeste dieren met Heartworm disease een volkomen normaal ECG hebben. Alleen bij dieren met een zeer ernstige infectie zien we wel eens afwijkingen in het ECG in de vorm van hartritmestoornissen.

VERSPREIDING

Dirofilaria immitis heeft voor zijn vermenigvuldigingscyclus een warm klimaat nodig, dus landen met een tropisch of subtropisch klimaat hebben zijn voorkeur. De landen / werelddelen waar Heartworm veelvuldig voorkomt (endemische gebieden) zijn: USA, landen rond de Middellandse zee en de Stille Oceaan, Japan, Canada, Zuid Amerika, Nieuw Zeeland, Afrika en Azië. Tot voor kort kwam Dirofilaria eigenlijk nauwelijks in Europa voor, inmiddels is hij volop aangetroffen beneden de lijn Parijs-Milaan, met vooral hoge besmettingskans in de riviergebieden van de Po-vlakte en de Rhone-delta. Heartworm disease is dus aan het oprukken naar Nederland, maar blijft vooralsnog beperkt tot de honden die in endemische gebieden zijn geweest.

Fig.1 Verspreiding van Heartworm over Europa

THERAPIE EN PREVENTIE

Dieren met een Heartworm infectie moeten in eerste instantie behandeld worden met een middel dat de volwassen wormen doodt. Wanneer met bepaalde middelen wordt geprobeerd die wormen te doden kunnen er gevaarlijke complicaties ontstaan. Wormen in het maagdarmkanaal kunnen over het algemeen veilig door medicamenten worden gedood: de dode wormen verteren en de restanten komen met de ontlasting naar buiten. Maar bij het doden van hartwormen kunnen restanten in de bloedbaan gaan circuleren en zorgen voor een levensbedreigende embolie: het vastlopen in kleinere bloedvaten waardoor de bloedvoorziening van bepaalde weefsels blokkeert en er infarcten kunnen ontstaan. Daarom geldt hier nog sterker als anders het bekende gezegde: voorkómen is beter dan genezen.

De volwassen wormen worden gedood door middel van injecties met Melarsomine dihydrochloride (Immiticide). Na de eerste injectie moeten er een maand later nog twee injecties gegeven worden, dit keer met 24 uur tussentijd. Op deze manier wordt het afsterven van de volwassen wormen verspreid en hebben we minder kans op een levensbedreigende embolie. Na de eerste injectie moeten de dieren wekenlang hokrust hebben en bij ernstig geïnfecteerde dieren kan het zelfs nodig zijn het dier op te nemen in de kliniek voor de nodige ondersteunende behandelingen. De kans op complicaties is bij deze dieren namelijk erg groot. Bij dieren met een milde infectie is er een goede kans op volledig herstel.

In die gebieden waar met Heartworm larfjes besmette muggen voorkomen is het dan ook essentieel om honden en katten preventief te behandelen. En omdat je nooit kunt voorkómen dat huisdieren worden gestoken door muskieten gebruikt men daarvoor dus middelen die er voor zorgen dat alle Heartworm larfjes die het lichaam binnenkomen meteen worden gedood, voor ze kunnen uitgroeien tot volwassen wormen. Deze preventie is niet alleen belangrijk voor honden en katten die in besmette gebieden leven, maar ook voor dieren die daar met hun eigenaar op vakantie gaan. En aangezien de besmetting voorkomt in veel van de meest populaire vakantiegebieden is het bijzonder makkelijk dat dierenartsen in Nederland de beschikking hebben over een geregistreerd middel om honden en katten veilig en effectief te beschermen tegen infecties met Heartworm. Het middel, Stronghold® (werkzame stof selamectine), is een zgn. spot-on product dat op de huid wordt toegediend en goed wordt verdragen. Bovendien is het niet alleen werkzaam tegen de larfjes van de Heartworm: het is ook een zeer effectief middel tegen o.a. vlooien en mijten. Gedurende het verblijf in het Heartworm-risico-gebied behandelt u uw hond of kat elke 30 dagen met Stronghold. Net als bij malariapillen dient u Stronghold nog te blijven gebruiken tot 1 maand na terugkomst van uw verblijf in het buitenland. Dit om te voorkomen dat besmettingen op een van de laatste dagen van de vakantie toch nog kunnen leiden tot ontwikkeling van volwassen Heartwormen.

CONCLUSIE

Omdat de ziekte niet van hond op hond overgedragen kan worden, hoeven we niet bang te zijn dat onze dieren in Nederland een besmetting met Heartworm via een andere hond oplopen. Wel zou het in theorie mogelijk zijn dat een mug, die zich tijdens een bloedmaaltijd bij een zieke hond, infecteert, de ziekte kan overdragen aan een volgende hond. Maar omdat ons klimaat vooralsnog te koud is voor de verschillende ontwikkelingsstadia van Dirofilaria Immitis hoeven we hier voorlopig niet bang voor te zijn. Dirofilaria immitis ondergaat namelijk in de maag van de mug nog een aantal ontwikkelingen voordat hij infectieus wordt voor onze huisdieren. Voor deze ontwikkelingen is het noodzakelijk dat het langere tijd warm weer is, bijv. een maand lang elke dag minimaal 18 °C of gedurende 2 weken minimaal 27°C. Alleen in hele warme zomers zou er tijdelijk een mogelijkheid tot vermeerdering van Dirofilaria immitis zijn, maar omdat in Nederland de infectiedruk erg laag is, hoeven we hier vooralsnog niet serieus rekening mee te houden.

Wel blijft het heel belangrijk om onze dieren, die meegaan op vakantie richting het zuiden, goed te beschermen tegen o.a. Heartworm. Dus ook als u met uw hond naar Frankrijk gaat is het verstandig om naast de gebruikelijke entingen, waaronder de hondsdolheid enting, ontworming en tekenpreventie uw dier met behulp van een simpele Stronghold pipet te beschermen tegen Heartworm. Het is hierbij belangrijk dat u na uw vakantie uw dier nog een maand doorbehandeld tegen Heartworm. Indien u hierover nog vragen heeft zijn wij graag bereid u te helpen.

Bij dieren met vage klachten, zoals hierboven beschreven, die uit zuidelijke landen geïmporteerd zijn of in het zuiden op vakantie zijn geweest, is het altijd goed om Heartworm disease in de lijst van mogelijke oorzaken op te nemen.